Nieuws
Bodemschatten Vliegbasis vertellen verhaal over ‘buren uit verleden’
Categorie:
Nieuws
10 maart 2026
Archeoloog graaft naar verhalen uit verleden
“Hé Jos, al wat gevonden?” “Kijk daar maar eens”, zegt archeoloog Jos van der Weerden. Hij komt aanlopen vanuit het open grasland van de oude Vliegbasis Soesterberg. Terwijl hij langs graafmachines en speciale auto’s met metaaldetectie nadert, wijst hij op een berg gevonden voorwerpen naast de landingsbaan, die zijn team van Bureau voor Archeologie en Bouwhistorie (BAAC) heeft opgegraven.
Op het terrein van De Vliegbasis worden oude oorlogsresten, zoals niet-ontplofte explosieven, veilig opgeruimd, die in de grond zijn achtergebleven na de bombardementen van de vliegbasis in WOII. Deze moeten eerst worden opgeruimd, voordat de woningen worden gebouwd. Verdachte objecten worden opgespoord en vakkundig, veilig afgevoerd en zo nodig tot ontploffing gebracht. Als het hele gebied is uitgekamd en vrijgegeven, kan volgend jaar (2027) de bouw van deze bijzondere woonbuurt starten.
Echte bodemschatten
“We lopen het liefst achter de specialisten aan die het onderzoek leiden naar niet-ontplofte oorlogsresten”, zegt Jos. “Met hun geavanceerde metaaldetectoren wordt goed in kaart gebracht waar metalen voorwerpen in de grond zitten”, legt de bevlogen archeoloog uit. “Als zij iets opgraven, checken wij meteen of het archeologische waarde heeft. Regelmatig treffen we op dezelfde plek verschillende vondsten aan, omdat voorwerpen vroeger vaker werden gedumpt in afvalkuilen. Zo hebben we een pan, waterketel, fietsonderdelen, een stuk landingsbaanverlichting en vliegtuigonderdelen gevonden.
In deze kuilen ontdekken we ook vaak voorwerpen die zijn gemaakt van materialen, die niet via detectie kunnen worden ‘gezien’, zoals flessen, porseleinen kopjes en borden.
Jos loopt vooruit en staat stil bij een graafmachine die voorzichtig laagsgewijs de grond afgraaft. In dit gebied nabij het huidige restaurant Soesterdal stonden onder meer woningen, schuren, het vroegere theehuis Soesterdal en een tentoonstellingsruimte. De bewoners waren door de Duitse bezetters omstreeks 1940 gesommeerd hun woningen te verlaten, omdat zij de in beslaggenomen vliegbasis wilden uitbreiden.
Laagje voor laagje
“We moeten hier precies werken en afgraven, want uit het vooronderzoek naar explosieven blijkt dat het hele gebied vol zit met metalen voorwerpen. Dat komt omdat in dit gebied onder andere bouwwerken van rode bakstenen stonden, en daar zit ijzer in. Daarnaast geven de vele kabels en leidingen in dit deel van het gebied een onnauwkeurig beeld via metaaldetectie. Daarom graven we laagje voor laagje de grond af. Ook de aanwezige en zeldzame veldleeuwerik, die van half maart tot half augustus zijn broedseizoen heeft – noodzaakt ons om voorzichtig te werken volgens een ecologisch werkprotocol. Zo wordt eerst de bovenlaag met het schrale gras verwijderd, voordat de schop de grond in gaat. Die plaggen worden in de tweede week van maart voorafgaand aan het broedseizoen en wanneer we helemaal klaar zijn, weer netjes teruggeplaatst.”
Echte bodemschat
“We hebben inmiddels funderingen van woningen en kelders blootgelegd van de Nederlanders die hier voor 1940 hebben gewoond. Alle gegevens worden zorgvuldig in kaart gebracht en gedocumenteerd. We hopen nog interessante gebruiksvoorwerpen te vinden waar we een ‘gezicht’ aan kunnen koppelen. Net als het uniformjasje van een Nederlandse sergeant-majoor dat hier enkele jaren geleden is gevonden. Dat maken we schoon en wordt in het archeologisch depot van de provincie Utrecht bewaard”, weet Jos.
“Wat ik hiermee wil uitleggen is dat alle vondsten samen deel uitmaken van de echte bodemschat. Helemaal als we het materiaal kunnen koppelen aan personen en gebeurtenissen. Wij graven letterlijk naar kennis over dit gebied, de mensen die er leefden en militairen die hier verbleven. Het zijn de verhalen die inzichtelijk maken hoe deze ‘buren uit het verleden’ hier hebben geleefd. Zo dragen erfgoed en de geschiedenis van een gebied bij aan een gevoel van verbondenheid met de plek en je er thuis voelen.
De nieuwe bewoners van De Vliegbasis wonen straks niet alleen op een unieke locatie door de mooie natuur. Zeker ook de geschiedenis geeft kleur aan dit gebied; dat is een meerwaarde voor hoe de leefomgeving wordt beleefd.
Coupe Soesterdal
Heb je hier al een mooi verhaal opgegraven? “Zeker! We hebben deze week op het achtererf van het vroegere theehuis Soesterdal meerdere ijzeren menuplaten gevonden. We weten nu dat de inwoners uit de omgeving en dagjesmensen neerstreken op het terras en zich tegoed deden aan erwtensoep, rolpens of een ijscoupe Soesterdal”, somt Jos op.
Verderop zijn drie autowrakken in de bodem gevonden. Volgens Jos gaat het bij één voertuig mogelijk om een luxe Mercedes 630. De wrakken blijven voorlopig onder de grond, omdat het broedseizoen is begonnen en de werkzaamheden worden beëindigd. De komende tijd wordt een plan opgesteld voor het vervolg van het onderzoek.
Toekomstbestendig
Tegenwoordig genieten de bezoekers bij het huidige restaurant Soesterdal aan de rand van de vliegbasis nog steeds op het terras van het uitzicht op de landingsbaan. Met dat verschil dat er geen militaire vliegtuigen meer opstijgen en geen Coupe Soesterdal meer op het menu staat. Wie er na een wandel- of fietstocht lekker wil landen en bijkomen, kan nu kiezen voor bijvoorbeeld een melkkoffie à la ‘Oat Flat White’ en een glutenvrije boterham met zoete aardappelhummus. Op de oude vliegbasis is veel moois uit het verleden bewaard gebleven. Maar de huidige generatie bewoners kijkt vooral vooruit naar de toekomst. Daar horen nieuwe gerechten bij en – iets verderop – een duurzame woonwijk met toekomstbestendige woningen.
Gerelateerde artikelen
Nieuws